Artikelen

Nog even geduld met oplossen stikstof-probleem s.v.p.: tot 2059

Een boer riep deze zomer op de site van vakblad De Boerderij op tot een ingrijpende actie om te voorkomen dat ‘de hele BV Nederland’ het moet ontgelden vanwege ‘het onvermogen van alle stikstof-gevoelige natuurgebiedjes’, waarop de RVS-uitspraak stoelt. Zijn radicale plan van aanpak: plat zagen, rooien en opheffen. Weg met de natuur dus. ‘Want niets is voor eeuwig’, aldus deze actievoerder.

Inderdaad kunnen de milieuproblemen, wat het aandeel van de boeren betreft vooral veroorzaakt door grote hoeveelheden (kunst)mest van de intensivering niet voor eeuwig zijn. Daarom, met in dit overzicht speciale aandacht voor een oneliner van wijlen landbouwminister Gerrit Braks vijftien stikstof-gevoelige feiten op een rij:

1910: De Duitse chemicus Fritz Haber ontwikkelt stikstofkunstmest, explosieve groeibevorderaar voor de akkerbouw.

1947: Geholpen door het Amerikaanse Marshallplan begint minister Sicco Mansholt aan modernisatie van de Nederlandse landbouw met als belangrijkste doel ‘nooit meer oorlog, nooit meer honger’.

1950-1980: met elk decennium verdubbelt het aantal varkens zich, vooral in Brabant en Noord-Limburg.

1960-1970: Verzevenvoudiging van het aantal vleeskuikens.

1950-2015: Vertienvoudiging van de productiewaarde van de Nederlandse landbouw. Bijdrage BNP daalt in dezelfde periode van 15 naar 1,5 procent.

1966: Ingenieur en landbouwspecialist Chris Henkens spreekt over ‘een zondvloed’ van varkensdrijfmest, tot 30.000 liter per hectare. (Stikstof)kunstmest geniet echter de voorkeur van de meeste akkerbouwers.

1970: Collega De La Lande Cremer waarschuwt dat ‘met onze moderne landbouwmethoden’ de grenzen van ‘het toelaatbare’ zijn bereikt: ‘Mestoverschotten zijn een potentiële bron van milieuverontreiniging.’ Zij vormen o.a. een gevaar voor de kwaliteit van grond- en drinkwater.

1972: De Stichting Natuur en Milieu stelt ‘de metamorfose van het platteland’ ter discussie in de rapportage ‘Bio-industrie, Augiasstal in milieu en landschap’. Intensieve veehouderij wordt bestempeld als industrie.

1974: In de onder leiding van minister Fons van der Stee opgestelde nota ‘Intensieve veehouderij’ wordt o.a. gewaarschuwd voor veelvuldig antibioticagebruik en het risico van resistentie bij mensen. Zuiveringschap Gelderland meldt dat 37 procent van de veehouders clandestien mest loost op het oppervlaktewater. Er wordt gesproken van een ‘zondvloed van stront.’

1980: Nog nooit werd in een jaar zoveel kunstmest als over Nederlandse akkers gestrooid: 500 miljoen kilo. De productie vergt 180 miljoen kuub aardgas.

2 november 1984: In het diepste geheim gooien ministers Braks (Landbouw) en Winsemius (Milieu) het na tien jaar ‘pappen en nathouden’ op een akkoord door wettelijk paal en perk te stellen aan de groei van de veestapel. Brabantse gemeentehuizen blijven tot diep in de nacht open om er nog zoveel mogelijk vergunningen uit te slepen. Boeren, vooral uit Noord-Nederland klagen naar aanleiding van een op gang gekomen ‘mestkaravaan’: Geen paapse stront op protestantse grond. Gelegenheidsdichter Braks ontwerpt een toepasselijke oneliner: Tot de dood ons scheidt, schijten we ons dood.

1993: In een interview zegt voorzitter van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond Ad Latijnhouwers, studievriend van Braks, dat hij zich de aanzwellende kritiek van milieucritici niet goed kon voorstellen. ‘Wij zetten er ons voor in om zoveel mogelijk veehouders te doen overleven.’

8 september 2018: Minister Schouten pleit voor kringlooplandbouw: produceren in een gesloten kringloop zonder grondstoffen van buitenaf, (veel) minder kunstmest en met oog voor natuur en milieu. In 2030 moet de cirkel rond zijn. De burger zou eerlijke producten eerlijk moeten willen (en kunnen?) betalen.

Januari 2019: Nederland, na de VS, tweede landbouwexporteur ter wereld boekt opnieuw een record: 99,5 miljard euro. Meegerekend uitvoer van kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen (gif) en de sierteelt, met 9,2 miljard het beste jongetje van de klas.  De Boerderij tekent aan dat na tien jaar van tumultueuze vooruitgang een einde aan de groei lijkt gekomen.

Zomer 2019: 180 landbouw gerelateerde vergunningen die te maken hebben met Programma Aanpak Stikstof (PAS) en daarbij de natuur in de weg staan, worden door de Raad van State van tafel geveegd. Dagblad de Gelderlander meldt dat alleen al Gelderland, met Brabant de meest ‘intensieve’ provincie, moet vrezen voor het afblazen van 230 landbouwprojecten. Uiteindelijk gaan duizenden vergunningen naar de ijskast.

11 november 2019: Kabinet trekt bouw vlot met maatregel maximale snelheid autowegen terug te brengen tot 100 kilometer. Geschatte stikstof-reductie: 0,2 procent. Nu nog de 48 procent van de intensieve veehouderij. Rekenen: 0,2 procent na twee maanden vergaderen staat gelijk aan 1,2 procent winst per jaar. Nog over geduld: we zijn over exact 40 jaar uit de problemen. Noteer: 2059.

Kees Kooman, schrijver van agrarische trilogie Boerenbloed, Dit is uw land (coproductie met Hans van Grinsven) en recent Nieuw Boeren: Je leent het land van je kinderen.