Artikelen

Dankzij Trump

Bijgaand opiniestuk verscheen 20 juni 2017 in dagblad Trouw ter gelegenheid van presentatie nieuw boek Dit is uw land (geschreven in coproductie met Hans van Grinsven) en het toneelstuk De koning van het grasland, geïnspireerd op Boerenbloed, dat momenteel door Noord Nederland toert.

Dankzij Trump gloort hoop voor de grutto

De graslanden van de intensieve melkveehouderij vullen zich weer met groepen grutto’s, vorig jaar uitgeroepen tot nationaal symbool. In tegenstelling tot wat hun betrekkelijk massale aanwezigheid doet vermoeden, is het een teken van grote treurnis. Veruit de meeste dieren hebben de gevaarlijke tocht uit Senegal voor niets geriskeerd. Zij, hun nesten en de meeste jongen zijn letterlijk ‘weg gemaaid’ in naam van de zuivelsector die een grote reputatie als exporteur heeft op te houden. Hun bestaan danken deze weidevogels voornamelijk nog aan de relatief hoge leeftijd die zij kunnen bereiken. Maar zonder snel ingrijpen en terugdringen van ‘de vrije markt’ is de grutto, het levende uithangbord van het veelgeroemde platteland gedoemd om uit te sterven.

De recordcijfers van de agrarische export – Nederland is hier met slechts 0,04 procent van alle beschikbare landbouwgrond in de wereld de nummer twee na de Verenigde Staten – leidden dit jaar voornamelijk tot juichende analyses. Hollands glorie, potverdorie. Dat ons landje dankzij de intensieve landbouw niet veel onderdoet als vervuiler voor het ‘America first’ van Donald Trump scheen minder ter zake doende. Laat staan dat een ten dode opgeschreven vogeltje zal leiden tot protestmarsen naar het Binnenhof. Waar VVD en CDA, twee ‘boerenpartijen’ die pleiten voor groei, groei, bijna zeker mede een nieuw kabinet zullen vormen.

De hergroeperende grutto’s, foeragerend voor hun 5000 kilometer lange terugreis, zijn slechts een van de vele tekenen van een ratrace die gedoemd is stuk te lopen. Van de 7041 miljoen kilo aardappelen belandt nog geen acht procent op het bordje van de Nederlandse consument. De restanten van de rijkelijk met pesticiden bespoten akkers blijven hier. Evenals de ‘cadeaus’ die een gevolg zijn van de intensieve veehouderij, bijvoorbeeld in de vorm van uitwerpselen van de ruim 43.000 varkens die dagelijks worden geslacht, of de ruim anderhalf miljoen kippetjes, ook voornamelijk bestemd voor buitenlandse keukens. Naast deviezen voor de staatskas levert het veel winst op voor de transportsector. Een varkensboer daarentegen verdient nog geen zes cent op iedere euro.

De Q-koorts in Brabant, ‘poepprovincie’ bij uitstek met de grote ‘dier-dichtheid’, leidde tot paniek, zeker toen de doden moesten worden geteld onder omwonenden van naburige geitenstallen. Maar een rechter wees recent een claim voor schadevergoeding af. Brabant liep tot voor kort (met ‘kampioen’ Friesland ) voorop met het bouwen van megastallen voor de koeien van de intensieve melkveehouderij. Als de kassa rinkelt, stokt het verstand. Maar is het, zachtjes uitgedrukt, niet vreemd een groot deel van de opbrengsten uit die megastallen beneden kostprijs belandt op de wereldmarkt? En dus net zo goed niet zou hoeven worden geproduceerd.

Nederland produceert op wereldschaal bijna 25 keer meer vlees dan de concurrentie, maar dat andere rekenplaatje (van de mest, het fosfaat en de vervuiling) wordt al een halve eeuw stelselmatig genegeerd, eventueel vertekend en vooral gebagatelliseerd. Want: ‘we moeten de wereld voeden.’ Dat de boeren er sinds die jaren financieel nauwelijks op vooruit zijn gegaan en hun voeding door de grenzeloze schaalvergroting een soort wegwerpartikel is geworden (ook letterlijk zonder veel voedingswaarde) lijkt bijzaak. Laat staan het offer van de weidevogel.

De tweede exporteur ter wereld heeft op ministerieel niveau wel andere zorgen aan het hoofd, zoals de instandhouding van de zogeheten derogatie. Een zwaarbevochten uitzonderingsmaatregel uit Brussel die de melkveehouders in staat stelt om veel meer te mogen produceren dan de meeste andere Europese collega’s. Het is het equivalent voor 200.000 koeien meer of minder en feitelijk het verschil tussen wel of geen intensieve zuivelsector. Nu Trump af wil van de klimaatakkoorden van Parijs en Europa onder leiding van Merkel zich juist extra streng wil opstellen, is de Nederlandse derogatie misschien wel een stuk minder vanzelfsprekend geworden. Uit onverwachte hoek gloort hoop voor de grutto.

Kees Kooman schreef o.a. Boerenbloed, inspiratiebron voor het toneelstuk De koning van het grasland dat deze zomer door Noord Nederland toert en (met Hans van Grinsven) het onlangs verschenen Dit is uw land.