Artikelen

Atletiek als pure kunst

Morgen beginnen de wereldkampioenschappen atletiek. Ter gelegenheid daarvan een column die ik eerder publiceerde:

Usain Bolt en de boerenzwaluw

De dag waarop ‘onze’ boerenzwaluw-jongen uitvlogen, kwam aan de andere kant van de wereld hoogmoed voor de val. De schijnbaar onverslaanbare Usain Bolt, vertegenwoordiger van het moderne mensenras, werd bij de WK atletiek gediskwalificeerd op de 100 meter. Tranen biggelden langs mijn wangen, ‘s-morgens bij het uitvliegen van pure emotie en in de vroege middag, sorry, van leedvermaak.

Ik gun ieder mens het beste, maar heb in recordvaart een enorme antipathie ontwikkeld jegens de snelste mens op aarde. Want over de eretitel kan weinig twijfel bestaan, denk ik. Ook na zijn valse start in Zuid-Korea. Bolt, die pierlala van het rumeiland Jamaica, beschikt over bizarre snelheid. Waar de meeste sprint-kanonnen uit het verleden meestal beschikten over lijven als basaltblokken, raffelt hij de 100 meter af met benen die iets weghebben van bezemstelen.

Ik geniet in mijn huiskamer van de mixture van souplesse, kracht, sprint- of uithoudingsvermogen, afhankelijk van de disciplines. Ongelooflijke staaltjes van fysieke kunst, alleen maar te zien op wereldkampioenschappen atletiek (of Olympische Spelen). Bij veel van deze toernooien zat ik in het verleden op de eerste rang als verslaggever, o.a. van het destijds toonaangevende tijdschrift Sport International. Geloof me: niets aantrekkelijker dan toekijken vanuit een gemakkelijke fauteuil met afstandsbediening binnen handbereik.

Bolt. Voor Sport International maakte ik een reportage over de enorme sprint-potentie van dat eiland in de zon. Eigenlijk was ik op Jamaica om de destijds levende legende Merlene Ottey te spreken. Haar manager Raymond de Vries, een man van even grote woorden als gebaren, had een ‘waterdichte’ afspraak voor ons (fotograaf en mij) geregeld. We kwamen niet verder dan een zus (die ongelooflijk veel op haar leek) en de moeder van Ottey. Schatten van mensen.

De verleiding was groot om een fotoreportage te wijden aan de dubbelganger.

Zoals iedere Keniaan of Ethiopiër geschapen lijkt voor midden- of lange afstand, stuitten we in Kingston op een leger van potentiële olympische kampioenen van de kortste afstand. Ze waren, met uitzondering van Merlene Ottey, uiterst beleefd en verwezen vaak naar door God gegeven talent. Amen. En geen enkele reden om je te verheffen of rare fratsen uit te halen. Gewoon, in hemelsnaam zo snel mogelijk lopen. Het zit immers in de genen.

Ik heb geen idee waarom het wonder Usain Bolt brak met het gebod waaraan iedere atleet zich stilzwijgend hield, als er camera’s in de buurt waren. Atletiek op dit niveau is pure kunst. En zoals concertpianisten geen carnavaleske gebaren maakt op het podium, zo sereen stellen de deelnemers zich voor bij een finale. Hooguit een kruis slaan of een gebaar dat lijkt op wuiven.

Het achterlijke gedrag van sporters die van het een op het andere moment veranderen in clowns was vooral voorbehouden aan duurbetaalde professionals als voetballers en basketballers. Bijvoorbeeld schaamteloos je broek zo ver mogelijk optrekken, waardoor klok en hamerspel (dat meestal nog doet denken aan Madurodam) duidelijk zichtbaar zijn. Zo gek heeft Bolt nog niet gedaan, maar ik haatte hem vanwege alle overdreven gebaren. Doe maar gewoon Usain, laat je benen spreken.

Welnu, op deze gedenkwaardige augustusdag, werd de kampioen die niet verliezen kon, gestraft door het noodlot. Te vroeg uit de startblokken met onherroepelijke diskwalificatie tot gevolg. Voorafgaande aan het drama had hij gebaren gemaakt naar zijn tegenstanders die niet anders vertaald konden worden dan met het zelfstandig naamwoord ‘vernedering’. Geen beter vermaak dan leedvermaak, en ik sprong juichend uit mijn fauteuil. Laat het een les zijn voor het leven Usain: atletiek is geen entertainment. Gedraag je dan ook als een kunstenaar.

Hoeveel menselijk machtsvertoon dan ook bij deze wereldkampioenschappen: het is niets vergeleken bij de reis die ‘onze’ boerenzwaluwen te wachten staan. Vandaag voor het eerst uit het nest in de garage van onze boerderij, door ons liefdevol beschermd. Tussen nu en twee weken vliegen deze kunstenaars naar Afrika, een levensgevaarlijke tocht van ongeveer 10.000 kilometer. Ze weten feilloos de weg, en onthouden zich onderweg van alle fratsen die alleen maar kunnen voortkomen uit menselijke hoogmoed.

KEES KOOMAN